نقشه راه فناوری نیروی دریایی آمریکا؛ از هوش مصنوعی تا رایانش کوانتومی و استراتژی‌های نوین خرید
ورود به عصر جدید فناوری دریایی
جاستین فَنِلی، معاون ارشد فناوری وزارت دریابد آمریکا، در طول سه سال و نیم گذشته تلاش کرده است فضای کسب‌وکار با نهادهای نظامی آمریکا را ساده‌تر و شفاف‌تر کند. آنچه زمانی به عنوان یک نمودار اسپاگتی از درهای ورود متعدد برای استارتاپ‌ها توصیف می‌شد، اکنون به سمت یک مدل قیفی پیشرفت می‌کند؛ مدلی که در آن شرکت‌هایی که نتایج قدرتمندی ارائه می‌دهند، به سرعت به بدنه فناوری نیروی دریایی جذب شده و به‌عنوان خدمات سازمانی بهره‌برداری می‌شوند.
این هفته، فَنِلی در یک تماس ویدیویی ضمن اشاره به تلاش‌های مستمر برای تسریع فرآیند تدارکات، داستانی هیجان‌انگیز از خودش نقل کرد: دستور فوری برای سوار شدن به هواپیمایی بدون اطلاع مقصد. «شما فقط یک ساعت و پانزده دقیقه فرصت دارید تا سوار هواپیما شوید،» او گفت و در حین راه‌رفتن به سمت خودرویش این صحبت‌ها را انجام می‌داد. «من گفتم کجا؟ خداوندا! و آن‌ها گفتند لاجستیک را خودمان مدیریت می‌کنیم، مقصد را هنگام رسیدن به شما خواهیم گفت.» و او همچنان نمی‌دانست چه وسایلی بسته‌بندی کرده یا به کدام سو اعزام شده است.
این صحنه نمادی از فرهنگی است که فَنِلی در وزارت دریابد برای ایجاد تحول رقم زده است؛ فرهنگی مبتنی بر سرعت، انعطاف‌پذیری و تصمیم‌گیری مبتنی بر شایستگی به جای بوروکراسی پیچیده.
در ادامه به بررسی کامل این نقشه راه فناوری، استراتژی‌های خرید، سرمایه‌گذاری مشترک و پنج اولویت فناوری نیروی دریایی آمریکا می‌پردازیم.
فرهنگ سازمانی نوین: از اسپاگتی تا قیف
وقتی نخستین‌بار در سال گذشته با فَنِلی مصاحبه کردیم، او تحولی را توصیف کرد که از «دولت پدربزرگ‌ها» به سمت ساختاری نزدیک‌تر به یک قیف هوشمند پیش می‌رود. در مدل سنتی، استارتاپ‌ها با ده‌ها در ورودی متفاوت و فرآیندهای پیچیده مواجه بودند. اما در مدل جدید، شرکت‌هایی که عملکرد قدرتمندی نشان دهند، سریع‌تر جذب اکوسیستم فناوری نیروی دریایی می‌شوند.
این تغییر رویکرد تنها یک تحول اداری نیست؛ بلکه بازتعریف رابطه بین فناوری‌های تجاری و دفاعی است. فَنِلی تأکید می‌کند که هدف نهایی، حذف موانع بی‌دلیل و ایجاد مسیری شفاف است که در آن ایده‌های نو و فناوری‌های نوظهور بتوانند در کوتاه‌ترین زمان ممکن وارد چرخه عملیاتی نیروی دریایی شوند.
درخواست سرمایه‌گذاران: سیگنال‌دهی شفاف‌تر
فَنِلی اشاره کرد که «سیگنال تقاضا» (Demand Signal) که سال گذشته به سرمایه‌گذاران ارسال شد، امسال نه‌تنها رشد کرده بلکه تأثیر ملموسی داشته است. نخستین باری که نیروی دریایی اولویت‌های بلندمدت فناوری خود را منتشر کرد، سرمایه‌گذاران گزارش دادند که این سند شیوه تفکر آن‌ها درباره برنامه‌های خرید نیروی دریایی را تغییر داده است. به همین دلیل، فَنِلی این بار لیست تازه‌ای از آنچه نیروی دریایی در چند سال آینده قصد خرید دارد، منتشر کرده که این بار پیش از انتشار، توسط گروهی از سرمایه‌گذاران venture capital (بدون ذکر نام) مورد ارزیابی و تأیید قرار گرفته است.
بودجه و استراتژی سرمایه‌گذاری مشترک
میزان بودجه‌ای که نیروی دریایی هر سال درگیر آن می‌شود بسته به تعریف مختلف متفاوت است. فَنِلی گفت: «ما سالانه در محدوده ۱۵۰ میلیارد دلار هزینه داریم.» البته او تأکید کرد که باید این عدد — که مجموع تمامی خریدهای نیروی دریایی است — را از مفاهیم باریک‌تری مانند سرمایه‌گذاری مستقیم سهامی (Direct Equity Investment) تفکیک کرد.
با این حال، فَنِلی اشاره کرد که نیروی دریایی در حال حرکت به سمت مدلی است که او آن را «سرمایه‌گذاری مشترک» (Co-Investment) می‌نامد. در این مدل، نیروی دریایی به‌جای نوشتن چک برای پیمانکاران بزرگ تثبیت‌شده، هم‌زمان با سرمایه بخش خصوصی پشت شرکت‌های فناوری قرار می‌گیرد. اخذ سهم سهامی (Equity Stake) در این میان جسورانه‌ترین شکل سرمایه‌گذاری مشترک محسوب می‌شود و هنوز به‌ندرت اتفاق می‌افتد. شکل رایج‌تر آن این است که نیروی دریایی صبر می‌کند تا شرکت‌ها محصول خود را در بازار بلوغ دهند و سپس آن را خریداری کند، به جای اینکه خود هزینه‌های تحقیقات اولیه را تقبل نماید.
تغییر مرحله شرکت‌های فروشنده
مرحله شرکت‌هایی که نیروی دریایی از آن‌ها خریداری می‌کند نیز تغییر کرده است. فَنِلی توضیح داد: «ما عمدتاً از شرکت‌های سری D تا F (Series D through F) خرید می‌کنیم.» نیروی دریایی زمانی بخش‌های اولیه رشد (Seed تا Series B) را خود تأمین مالی می‌کرد، اما اکنون این مسئولیت را به سرمایه‌گذاران تجاری واگذار کرده است. این دقیقاً همان دلیلی است که وجود سند اولویت‌ها الزامی شده است. فَنِلی گفت: «هزینه یا مسئولیت آن بر عهده ماست؛ اگر قرار نیست خودمان انجام دهیم، باید سیگنال واضح‌تری ارسال کنیم.»
خریدهای اخیر: نمونه‌های عینی تحول
فَنِلی که خود کادetti سابق نیروی هوایی است و سوابقی در حوزه‌های دفاعی، اطلاعاتی، DARPA و ابتکارات متن‌باز دارد، به چند نمونه خرید اخیر نیروی دریایی اشاره کرد:
- پروژه MQ-25 Stingray: قراردادی به ارزش ۵۶۲ میلیون دلار این ماه برای پهپاد سوخت‌رسان خودکار MQ-25 استینگری منعقد شد. این پهپاد بردِ جنگنده‌های سرنشین‌دار مستقر بر ناوهواپیمابر را به‌طرز چشمگیری افزایش می‌دهد.
- سازه‌های محاسباتی مرزی (Edge Compute) از آرمادا: نیروی دریایی از شرکت آرمادا سخت‌افزارهای محاسباتی مرزی سفارش داده است؛ سازه‌هایی که عملاً به‌صورت کانتینرهای سروری توصیف می‌شوند و برای استقرار بر روی کشتی‌ها یا در مناطق دورافتاده طراحی شده‌اند.
- ربات‌های بازرسی جِکو (Gecko Robotics): نیروی دریایی برای انجام عملیات بازرسی از جِکو رباتیکس استفاده می‌کند؛ کاری که پیش‌تر به‌صورت دستی و خطرناک انجام می‌شد. فَنِلی گفت این انتقال با کمترین مقاومت مواجه شد، زیرا تقریباً هیچ‌کس علاقه‌ای به انجام دستی آن کارها نداشت.
- خط لوله یادگیری ماشین دامینو دِیتا لب (Domino Data Lab): این شرکت اکنون مسئول اجرای خط لوله یادگیری ماشین (Machine Learning Pipeline) نیروی دریایی است.
- سیستم دوربین‌های دریایی با Applied Intuition: در موردی که فَنِلی به‌ویژه از نقل کردن آن لذت برد، نیروی دریایی سیستم دوربین تأخیردارِ چندساله‌ی یک پیمانکار دفاعی را با دوربین‌های تجاری و نرم‌افزار شرکت Applied Intuition جایگزین کرد و بدین ترتیب حدود چهار سال از زمان تحویل پروژه کاست و حتی تعداد کشتی‌های تحت پوشش را فراتر از انتظارات گسترش داد.
فناوری تجاری در مسیرهای حساس ژئوپلیتیک
با توجه به اینکه تنگه هرمز امسال به نقطه عطفی در مناقشات منطقه‌ای تبدیل شده بود — حملات به نفت‌کش‌ها، توقیف یک کشتی و آتش‌بس‌هایی که به خاطر اختلافات مسیرهای کشتیرازی فروپاشید — پرسش از حضور فناوری‌های تجاری در آن منطقه طبیعی بود. فَنِلی در پاسخ محتاطانه اظهار داشت: «من اغلب نمی‌دانم چه چیزی طبقه‌بندی‌شده و چه چیزی طبقه‌بندی‌نشده است، زیرا معمولاً با افرادی صحبت می‌کنم که مجوزهای امنیتی دارند.» او اضافه کرد که باید بررسی کند و قول داد در صورت دریافت پاسخ، آن را با جامعه منتشر خواهد کرد.
کمیته‌های انتخاب منبع: تصمیم‌گیری مبتنی بر شایستگی
جالب اینجاست که طبق گفته فَنِلی، تعداد اندکی از افراد هستند که خریدهایی نظیر آن‌ها را تأیید می‌کنند. تصمیمات خرید از طریق کمیته‌ای به نام «کمیته انتخاب منبع» (Source Selection Committee) اتخاذ می‌شود؛ گروهی کوچک به جای فرآیند بازبینی گسترده‌ای که بیرونی‌ها تصور می‌کنند. هدف اصلی حفظ tính chất مبتنی بر شایستگی (Merit-Based) فرآیند و پرهیز از افزودن لایه‌های اضافی تأیید است.
چرا فناوری‌ها پس از ورود به نیروی دریایی شکست می‌خورند؟
فَنِلی در این گفت‌وگو وارد جزئیات نشد، اما در مصاحبه سال گذشته توضیح داد که شایع‌ترین دلیل شکست فناوری‌های وعده‌دار پس از ورود به نیروی دریایی، نه فنی بلکه بودجه‌ای است. نیروی دریایی بر اساس چرخه‌های برنامه‌ریزی بلندمدت کار می‌کند و یک ابزار تنها در صورتی پایدار می‌ماند که چیزی را که نیروی دریایی هم‌اکنون بابت آن هزینه می‌کند، جایگزین کند یا آن را «خاموش» سازد. به بیان دیگر، نوآوری‌ای که نتواند هزینه‌ای موجود را حذف یا جایگزین کند، در چرخه بودجه‌ای نیروی دریایی جا نمی‌افتد.
پنج اولویت فناوری نیروی دریایی آمریکا
قبل از پایان گفت‌وگو، فَنِلی فهرست به‌روزشده‌ای از حوزه‌های فناوری اولویت‌دار نیروی دریایی را به اشتراک گذاشت که مشترکاً توسط دفتر او و مدیر ارشد تدارکات پرتفوی برای سیستم‌های مأموریتی منتشر شده است. این پنج دسته به شرح زیر هستند:
۱. هوش مصنوعی کاربردی (Applied AI)
این دسته شامل یادگیری ماشین و به‌طور فزاینده‌ای نرم‌افزارهای عامل‌محور (Agentic Software) است که داده‌های خام را به تصمیمات عملیاتی تبدیل می‌کنند. موارد کلیدی شامل ادغام حسگرها (Sensor Fusion)، پشتیبانی از هدف‌گیری (Targeting Support)، رفتار خودمختار (Autonomous Behavior) و عملیات سایبری مبتنی بر نرم‌افزار به جای سخت‌افزار است.
۲. علوم اطلاعات کوانتومی (Quantum Information Science)
تمرکز این حوزه کمتر بر مالکیت سخت‌افزار کوانتومی است و بیشتر بر به‌کارگیری تکنیک‌های کوانتومی یا نزدیک به کوانتوم در زمینه‌های ناوبری، ارتباطات امن و رمزنگاری (Cryptography) است. این رویکرد نشان می‌دهد نیروی دریایی به‌دنبال بهره‌برداری عملیاتی از دستاوردهای کوانتومی در کوتاه‌مدت است، نه صرفاً سرمایه‌گذاری بر ساخت کامپیوترهای کوانتومی.
۳. شبکه‌های پیشرفته (Advanced Networking)
این دسته به انتقال امن داده در محیط‌هایی می‌پردازد که اتصالات دچار اختلال، کاهش کیفیت یا وقفه هستند. چه یک کشتی در دریا باشد و چه شبکه یک شریک ائترافی، هدف این است که جریان داده بدون وابستگی به شرایط ایده‌آل شبکه تضمین شود.
۴. عملیات طیف الکترومغناطیسی (Electromagnetic Spectrum Operations)
فناوری‌هایی که قادر به حسگری و مدیریت خود طیف الکترومغناطیسی هستند و برای تطبیق در شرایط رقابتی طراحی شده‌اند. این سیستم‌ها به جای تکیه بر پیکربندی‌های ثابت، باید بتوانند در محیط‌های پر تنش و رقابتی عمل کنند.
۵. مهندسی دیجیتال و interoperability (Digital Engineering & Interoperability)
این دسته به زیرساخت‌های پایه می‌پردازد: APIهای باز (Open APIs)، مهندسی سیستم‌های مبتنی بر مدل (Model-Based Systems Engineering) و معماری Zero-Trust. هدف نهایی این است که سیستم‌های مختلف نیروی دریایی بدون نیاز به یکپارچه‌سازی سفارشی در هر بار، بتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.
هشدار مهم: این اسناد تعهد بودجه نیستند
یادداشت همراه این اسناد صراحتاً تأکید می‌کند که هیچ‌یک از این اولویت‌ها به معنای تعهد بودجه‌ای نیستند و هیچ برنامه‌ای را در اولویت قرار نمی‌دهند. همچنین یادآوری شده است که این اولویت‌ها «بر اساس نیازهای ظهوریافته، کوتاه‌مدت و بلندمدت تغییر خواهند کرد.» بنابراین نباید این اسناد را به‌عنوان قطعیت‌های نهایی در نظر گرفت.
به‌گفت فَنِلی، این اسناد باید به‌عنوان یک «نقشه راه» (Roadmap) خوانده شوند؛ سندی که شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران می‌توانند تصمیمات سرمایه‌گذاری خود را بر اساس آن برنامه‌ریزی کنند، تا تصمیماتی که امروز می‌گیرند، چند سال بعد جایگاهی در نیروی دریایی پیدا کنند.
نتیجه‌گیری: درهای باز به سوی فناوری‌نوازان
نیروی دریایی آمریکا با انتشار این نقشه راه فناوری، پیام روشنی به اکوسیستم استارتاپی و سرمایه‌گذاران ارسال کرده است: درهای تعامل بازتر، فرآیندهای خرید شفاف‌تر و اولویت‌های فناوری مشخص‌تر شده‌اند. از هوش مصنوعی کاربردی گرفته تا رایانش کوانتومی، از شبکه‌های مقاوم در برابر اختلال تا مهندسی دیجیتال، پنج حوزه اصلی تعریف شده‌اند که شرکت‌های فناوری می‌توانند محصولات و راهکارهای خود را در آن‌ها هدف‌گذاری کنند. کلید موفقیت در این مسیر، درک عمیق از فرهنگ سازمانی نیروی دریایی، صبر برای بلوغ فناوری در بازار و تطبیق با چرخه‌های بودجه‌ای بلندمدت این نهاد نظامی بزرگ است.
پرسش‌های متداول
نیروی دریایی آمریکا سالانه چقدر هزینه فناوری自己做 می‌کند؟
نیروی دریایی آمریکا سالانه در محدوده ۱۵۰ میلیارد دلار خرید دارد. البته این مبلغ مجموع تمامی تدارکات است و بخشی محدودتر از آن به سرمایه‌گذاری مستقیم سهامی و خرید از شرکت‌های فناوری نوظهور اختصاص می‌ی
